اين دستگاه هم يكي از رايجترين دستگاههاي موسيقي ايراني است. حالت اين دستگاه ضمن اينكه به تناسب نام خود، بسيار شاهانه، اشرافي و باوقار است، زمينه اجراي بسياري از لالاييها و زمزمههاي متداول در نقاط مختلف ايران است. همچنين از نغمههاي اين دستگاه در موسيقي زورخانه نيز استفاده ميشود.
آواز بيات اصفهان، كه يكي از مهمترين آوازهاي موسيقي ايراني است و شباهتهايي به گام مينور فرنگي دارد، نيز از متعلقات اين دستگاه است. همينطور گوشه شوشتري كه گاهي بهعنوان يك آواز مستقل اجرا ميشود، از متعلقات همايون است.
گوشههاي مهم اين دستگاه عبارتند از: درآمد، چكاوك، بيداد، نوروز، بختياري، شوشتري، و تعداد زيادي گوشههاي فرعي. گوشه بختياري در واقع همان است كه همه ما بعنوان لالايي آن را شنيدهايم.
آواز همايون بسيار دل انگيز و زيباست به طوري كه شنونده با استعداد را تشويق به سكوت و گوش دادن مي كند زيرا خواننده آواز همايون قصد نصيحت دارد. مي خواهد درد دل كند واز مهرباني، شكيبايي، درد دوري، غصه حسرت سخن به ميان آورد .
مانند تصنيف: ((خزان))
شد خزان گلشن آشنايي بازم آتش به جان زد جدايي
عمر من اي گل طي شد بهر تو از تو نديدم جز بدعهدي و بي وفايي
با تو وفا كردم تا به تنم جان بود عشق و وفاداري با تو چه دارد سود … كه در دستگاه همايون اجرا شده است دستگاه همايون داراي آواز يا نغمه اي است كه به آن ((آ واز اصفهان يا بيات اصفهان ))
مي گويند.
نغمه اصفهان از ملحقات دستگاه همايو ن است و از آواز هاي قديمي است واز دلنشين ترين نغمه هاي موسيقي ايراني است
آوازي است كه گاهي شادي و گاه اندوه را به ارمغان مي آورد. اما اندوهش شنونده را آزرده خاطر نمي كند.
مانند تنصيف: (( تنها منشين))
آمد آمد با دلجويي گفتا با من تنها منشين برخيزو ببين
گل هاي خندان صحرايي را از صحرا درياب اين زيبايي را
با گوشه گرفتن درمان نشود غم بر خيزو بپا كن شوري تو به عالم
تو كه عزلت گز يده اي غم دنيا كشيده اي ز طبيعت چه ديده اي تو
تو كه غمگين نشسته اي زجهان دل گسسته اي
به چه مقصد رسيده اي تو……….
از آ قاي علي رضا افتخاري كه اگر در سكوت و با دقت گوش بدهيم پيام آور اندوهي به دور از آزردگي خاطر است.
و شادي آواز اصفهان مانند تصنيف: ((باز گشته))
اميد جانم زسفر باز آمد شكر دهانم زسفر باز آمد
عزيز آن كه بي خبر به ناگهان رود سفر
چو ندارد ديگر دلبندي به لبش ننشيند لبخندي
چو غنچه سپيده دم شكفته شد لبم زهم
كه شنيدم يارم باز آمد زسفر غمخوارم باز آمد…
خاندان صبا از فرزندان فتحعلی خان متخلص به صبا و ملقب به ملک الشعرای هستند. وی در اصل از مردم آذربایجان و از خاندان امرای دنبلی است.
<< نیایش>>
